In de weekendeditie van Het Belang van Limburg verscheen vandaag een opiebijdrage naar aanleiding van de boekvoorstelling, met een reflectie over de rellen vorige week in Meulenberg. U vindt de tekst hier, of de pagina uit de krant in de PDF in bijlage onderaan.

Geef alle jongeren een toekomst. Superdiversiteit is een kans.

Nog nooit was de diversiteit zo groot. Deze superdiversiteit is de toekomst, stelt Dirk Geldof in zijn boek ‘Superdiversiteit’ (Acco) dat deze week verschijnt. Ook na de rellen in Meulenberg? Dan moeten we wel aan die toekomst werken.

Met weinig onderwerpen gaan we zo selectief om als met migratie en diversiteit. Bij rellen, zoals vorige week, haalt diversiteit het nieuws. Ook een handvol Syriëstrijders, hoofddoekdebatten of het Offerfeest zijn nieuws, en heel even het drama met een vluchtelingenschip in Lampedusa. Maar wanneer landgenoten met een migratie-achtergrond succesvol zijn, dan wordt diversiteit onzichtbaar en zijn het gewoon Belgen of Vlamingen.
Ondertussen verandert migratie onze samenleving ten gronde. De diversiteit was nog nooit zo groot als in deze 21ste eeuw. We leven in een wereld van superdiversiteit. Limburg kent een migratiegeschiedenis, van de heropbouw na WO2 tot gastarbeiders voor de mijnen in de jaren ’50 en ’60. Het zwaartepunt van de nieuwe migratie verschoof echter naar grote steden als Brussel en Antwerpen. De meerderheid van de inwoners in Amsterdam, Rotterdam of Brussel heeft vandaag wortels in migratie. Het zijn majority-minority-cities: de meerderheid bestaat er uit minderheden. Binnen enkele jaren is dat ook in Antwerpen of Genk zo. Leven in diversiteit is één van de belangrijkste kenmerken van Europese steden.
Die migratie komt niet meer uit enkele landen, als Italië, Polen, Marokko of Turkije, maar uit alle hoeken van Europa en van de wereld. De diversiteit binnen de diversiteit groeit, met een veelheid aan landen van herkomst, talen, culturen, religies, statuten en sociale posities. De vraag wie vandaag de migranten zijn, wordt steeds complexer. Steeds meer jongeren zijn hier geboren en getogen. Ze zijn Belgen met een migratie-achtergrond.
Uitsluiting
Toch blijft die superdiversiteit voor velen een onverwerkte realiteit. We juichen de Rode Duivels toe, maar de diversiteit in eigen straat ligt vaak moeilijker. Vele bedrijfsleiders kunnen overigens nog iets leren van Marc Wilmots, die zijn spelers selecteert op basis van hun kwaliteiten en niet op basis van hun herkomst.
Superdiversiteit betekent ook dat Brussel, maar ook grote Vlaamse steden, vandaag de facto meertalig zijn. Meer dan de helft van de Antwerpse schoolkinderen spreekt thuis een andere taal. Toch erkennen we dat onvoldoende. De meertalige realiteit in superdiverse steden ligt politiek uiterst gevoelig. Vele Vlamingen koesteren hun meertaligheid in het buitenland, maar hebben het moeilijk met meertaligheid bij ons.
Nederlands kennen is een hefboom voor emancipatie. Daar is geen discussie over. De vraag is echter hoe je in een superdiverse samenleving het beste een taal aanleert. Steeds vaker worden mensen op hun kennis van het Nederlands beoordeeld als een graadmeter van integratiebereidheid. Dan wordt taal een instrument van uitsluiting in plaats van een hefboom tot emancipatie. Leer nieuwkomers Nederlands vanuit een meertalige realiteit. Die is een immers een kracht en geen bedreiging voor de ‘Vlaamse eigenheid’.
Perspectief
Is die superdiversiteit nu super? Niet noodzakelijk: superdiversiteit kan zowel een goede als een slechte ontwikkeling zijn. Alles hangt af hoe we er als samenleving mee omgaan. Aan de ene kant dreigt een explosief toekomstscenario van polarisatie, angst en vernedering. Daarbij plooit iedereen terug op de eigen groep en groeit het wij-zij-denken. Koppel dat aan onaanvaardbaar hoge gekleurde armoede, jeugdwerkloosheid, uitval in het onderwijs en confrontaties met racisme en fundamentalisme, en het risico op conflicten, rellen en polarisatie stijgt.
Willen we dat vermijden, dan moeten we een ander scenario kiezen, waarbij superdiversiteit leidt tot een toekomst van hoop en empowerment. Steeds meer jongeren van de tweede en derde generatie lukken er in de diploma’s te halen die hun ouders niet hadden. Ze klimmen op de sociale ladder. Er groeit een etnische middenklasse, soms tegen het maatschappelijk klimaat in. Door alle jongeren een perspectief op een betere toekomst te bieden, openen we een perspectief voorbij het wij-en-zij-denken. Niet alleen de Rode Duivels zullen mensen samenbrengen, ook een toekomstperspectief en een perspectief op werk is cruciaal.
De manier waarop we met onze superdiversiteit omgaan, zal de toekomst van onze samenleving mee bepalen. Nu het stof van de rellen gaat liggen, blijft de keuze en de verantwoordelijkheid om er samen een scenario van hoop en empowerment van te maken. Daarvoor moeten we mensen en middelen mobiliseren, op alle beleidsniveaus, maar ook bij alle bewoners én in alle gemeenschappen. De toekomst ligt niet in polarisatie, maar in de mobilisatie van de superdiversiteit van alle bewoners.

Dirk Geldof is socioloog, onderzoeker en lector aan het Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen (HUB) en aan de Karel de Grote-Hogeschool Antwerpen. Deze week verschijnt zijn nieuwe boek ‘Superdiversiteit. Hoe migratie onze samenleving verandert.’ (uitgeverij Acco).

(Opiniebijdrage verschenen in Het Belang van Limburg-Plus, zaterdag 19 oktober 2013, p. 17)

Bijlagen
2013 10 19 HBVL opinie B-69_00.pdf2013 10 19 HBVL opinie B-69_00.pdf